Archive for category Uncategorized

«Мы хотим жить сейчас»

C O N F I D E N T I A L SECTION 01 OF 03 YEREVAN 000375 SIPDIS SIPDIS DEPARTMENT FOR EUR/CARC E.O. 12958: DECL: 04/29/2018 TAGS: PGOV, PHUM, PREL, ECON, KDEM, AM SUBJECT: ARMENIA’S POLITICAL CRISIS SPURS EMIGRATION REF: YEREVAN 368 YEREVAN 00000375 001.4 OF 003 Classified By: Charge d’Affaires Joseph Pennington, reasons 1.4 (b, d).


1. (C) For those Armenians who have long considered emigrating abroad to pursue a brighter economic future, the current political crisis appears to have finally moved some to action. Besides the twenty or so asylum seekers who approached the Embassy after the fatal March 1 clashes and state of emergency, an increasing number of intending immigrants from Armenia’s middle class have also come to our attention, including one of the Embassy’s GSO staff who abruptly ended 12 years of USG service to emigrate to the Czech Republic. These successful, middle class citizens tell us that the crisis has played a consequential role in spurring them to finally emigrate, saying it has dashed any remaining hopes they had for a stable, post-independence Armenia. Many say the political instability from the crisis has added yet one more disturbing element to their long list of concerns that include economic uncertainties and a worsening environment in which to raise their kids. Some also say they see an ongoing moral decay in society, where rich, well-connected, law-breaking elites run roughshod over ordinary Armenians’ rights. In addition to these voices from the middle class, we have also begun to hear disenchanted officials contemplate emigration. END SUMMARY.


2. (C) Hrachia Hackopian, a US Embassy employee for 12 years who worked as a GSO procurement officer, told Emboff April 22 that he had long contemplated emigrating abroad, but never had the gall to carry through with it until now. The middle-aged Hackopian abruptly ended his employment on April 17 and emigrated to the Czech Republic on April 28. Leaving a stable, well-paying job, unemployed wife and two adolescent sons behind, Hackopian headed to Prague without any employment offer in the hopes of landing a procurement job with a Western firm. Ruben Alexanian, a successful, 40-year-old real estate and hydro-power developer, told Emboff that he, too, was on the verge of emigration with his wife and five-year-old son to Prague — along with his two brothers and their young families — after years of putting it off for personal and financial reasons. Karine Afrikian, a 50-year-old Armenian diplomat fired in late February for issuing a public statement with other diplomats denouncing Armenia’s presidential election, said that while she had stayed in Armenia after independence to contribute to the country’s post-Soviet development, she has now lost hope and is pondering emigration.


3. (C) Like others in his position, Hakopian told Emboff that there were many factors driving his decision to emigrate, but that the political instability from Armenia’s post-election crisis was pivotal in dashing any remaining hopes he had for the country to right itself after independence. Far from being an LTP supporter, Hakopian harshly criticized the ex-president, basing his assessment on his father’s intimate relationship with LTP while both worked as researchers at Armenia’s Matenadaran Manuscript Museum. Hakopian placed blame for the fatal clashes of March 1 on both sides, and said the instability it continued to cause in society gave him little hope that any of the current political leaders could — or wanted to — remedy the situation.

4. (C) Alexanian, who voted for Sargsian, said mounting economic uncertainties initially inspired his emigration plans, prompting him and his business partners, two of whom are his brothers, to diversify their real estate development business outside of Armenia. Alexanian said doing business in Armenia is increasingly “tough,” and opened his arms wide to show how many licenses he had to obtain this past year before he could begin development of a small hydropower facility in southern Armenia. He vented that “one never knows what new laws will be passed,” and that this factor is damaging to his present and future business plans. He was frustrated that Russian business partners with whom he invested in commercial real estate in Yerevan last year have now suspended their plans to develop the property in light of YEREVAN 00000375 002.2 OF 003 the political crisis. Alexanian also lost a business associate to emigration one month ago, to Canada, who also took his wife and young family. One of his brothers immigrated to Prague last year, and Alexanian has visited the Czech capital four times in the past 18 months to assess real estate options there. He said once he finds the right property to buy in Prague, he will take his wife, who is employed in Yerevan by the British internet firm Lycos, and his five-year-old son to begin a new life in Prague.


5. (C) Alexanian and Hackopian consider themselves true patriots, and say they will not become “those Armenians” who never return to Armenia after emigration. But both worried out loud about raising their sons in today’s increasingly authoritarian Armenia, where they say education has completely broken down, where merit means practically nothing, and future career possibilities are limited by one’s class and clan affiliations. Alexanian hoped that his son would not have the tough time he was having pursuing his chosen career. He repeatedly lamented the fact that his parents had been let down by Soviet and later Armenian leaders’ promises that living conditions for their kids would be better than their own. “I want my family to live for the now” vented Alexanian, and “I don’t want to be like my mother” whose dreams for a better life for her sons have not materialized.


6. (C) Hackopian said he planned to return for his wife and sons as soon as he had a stable job. In addition to the fallout from the political crisis that shows no sign of letting up, he has also become alarmed by the pressures on his adolescent sons where “they learn that only might makes right” in today’s Armenia. Hackopian thought the moral decay of Armenian society — which he contended began in 1991 with independence and the lack of a guiding national principle — had accelerated the past several years due to the growing influence of law-flouting elites and their offspring who show little regard for the rights of ordinary citizens. Karine Afrikian told Emboff something similar right after the March 1 clashes — that teenagers in Armenia would now have to learn how to thrive in a corrupt, authoritarian society in order to survive and prosper. She said that youth would either “lose their souls” in the process, or emigrate to escape the ruling regime’s stranglehold on power.


7. (C) Polchief recently met with Deputy Finance Minister David Avetissian, a leading young reformer in the government, who expressed profound cynicism about the direction in which the government is headed. He predicted a severe political and economic crisis by the end of this year, and is convinced that President Sargsian is making nothing more than empty gestures at reform to satisfy international and domestic audiences. He said that behind the scenes, however, the new president is centralizing control, marginalizing reformist voices, and empowering thuggish elements in and out of government. As a result, Avetissian said he will probably resign from government service this summer, and is headed to Washington in May to look into employment opportunities with the World Bank.

8. (C) Prominent members of the opposition have contacted us about asylum and/or the issuance of tourist visas to ride out the crisis in the United States. One of these is Tigran Ter-Petrossian, LTP,s nephew, who LTP lieutenants say is hiding out in the United Arab Emirates fearful for his life. LTP’s confidants have asked the Embassy to help with a tourist visa, and insist that Tigran has no intention of applying for political asylum once in the United States. (NOTE: We’ve explained to LTP’s representatives that since we cannot establish the bona fides of Tigran’s case, we cannot intervene to issue a visa, and that he would have to apply at our consulate general in Dubai like everyone else. END NOTE.) LTP’s son David went to Los Angeles before the election at the urging of his father, again presumably out of concern for his son’s life. To our knowledge he has yet to return. (NOTE: While it’s difficult to ascertain the validity of these allegations, it is undeniable that violence YEREVAN 00000375 003.2 OF 003 has plagued the development of Armenia’s post-independence political culture. END NOTE.)


9. (C) Emigration from Armenia is nothing new. It has been estimated that since its independence from the USSR, Armenia has lost 1,000,000 of its citizens to emigration — almost one third of its 3.5 million pre-independence population. What appears to be a new development, however, is the hemorrhaging of successful middle-class citizens who decided to stick out post-independence growing pains only to see that their wait has been for naught. The loss of these individuals is significant: they would stay if they thought the country was headed in the right direction. But their decision to pull up their tent stakes now, after one of modern Armenia’s gravest political crises to date, suggests that a serious malaise has taken deep root in society. Disillusioned, the once-committed appear to have lost faith that their government cares about improving their welfare or moving the country forward. END COMMENT.



Russian translation




1 (С) Для тех жителей Армении, кто давно уже задумался об эмиграции в поисках лучшей доли, нынешний политический кризис стал толчком, побудившим некоторых приступить к практической реализации задуманного. Вдобавок около 20 человек, обратились в посольство в поисках убежища после фатальных беспорядков, произошедших 1-го марта, и сохраняющегося напряженного положения. В поле нашего внимания также попадает все возрастающее количество представителей среднего класса Армении, намеревающихся эмигрировать, включая также одного из сотрудников из службы снабжения посольства, который внезапно уволился после 12 лет работы на правительство США, чтобы эмигрировать в Чешскую республику. Эти успешные представители среднего класса рассказали нам, что кризис сыграл решающую роль, подтолкнув их к окончательному решению эмигрировать и уничтожив жившие в них надежды на стабильную и процветающую независимую Армению. Многие говорят, что политическая нестабильность, вызванная кризисом, добавила еще одну позицию в их и так уже длинный список беспокоящих факторов, который включает экономическую неопределенность и ухудшающуюся обстановку, в которой нужно растить детей. Некоторые также говорят о продолжающейся моральной деградации общества, в котором богатые представители не стесненных законами элит с хорошими связями грубо попирают права обычных граждан Армении. В дополнение к этим голосам среднего класса мы также начали слышать голоса разочарованных официальных лиц, планирующих эмигрировать из страны.



2 (С) Храчия Хакопян – сотрудник посольства США, работавший в течение 12 лет в качестве снабженца, 22 апреля рассказал сотруднику посольства о том, что уже давно раздумывает об эмиграции из страны, но решиться на это смог только сейчас. Хакопян, являющийся человеком среднего возраста, 17-го апреля внезапно уволился со службы, а 28 апреля эмигрировал в Чешскую республику, оставив хорошо оплачиваемую работу, безработную жену и двух подростков детей. Хакопян направился в Прагу, не имея какого-либо предложения о трудоустройстве, но надеясь найти работу снабженца в какой-нибудь западной фирме. Рубен Алексанян – успешный 40-летний строитель и проектировщик гидроэлектростанций – рассказал сотруднику посольства о том, что он также находится на грани окончательного решения об эмиграции в Прагу со своей женой и пятилетним сыном, а также со своими двумя братьями и их молодыми семьями, после многолетнего откладывания этого шага по личным и финансовым причинам. Карина Африкян – 50-летний армянский дипломат – уволилась в конце февраля, чтобы совместно с другими дипломатами опубликовать заявление, в котором они денонсируют президентские выборы в Армении – говорит, что после всего периода ее пребывания в Армении вслед за обретением страной независимости, в течение которого она пыталась внести свой вклад в развитие своей страны в постсоветский период, она утратила все надежды и планирует эмигрировать.


3 (С) Как и многие другие, находящиеся в аналогичном положении люди, Хакопян сказал сотруднику посольства, что на его решение эмигрировать действовали многие факторы, однако, политическая нестабильность, явившаяся следствием постизбирательного кризиса, стала решающей причиной крушения всех его надежд на восстановление страны после обретения независимости. Не будучи сторонником Левона Тер-Петросяна, Хакопян резко критиковал экс-президента, основываясь на мнении своего отца, который тесно взаимодействовал с ЛТП во время их совместной работы в качестве исследователей в Матенадаране – армянском музее древних рукописей. Хакопян осудил обе стороны в кровавых столкновениях, имевших место 1-го марта, и заявил, что продолжающаяся нестабильность в обществе не оставляет у него надежды на то, что какой-либо действующий политический деятель сможет или захочет выправить ситуацию.

4 (С) Алексанян, проголосовавший за Саргсяна, сказал, что все возрастающая экономическая неопределенность побудила его задуматься об эмиграции и заставила его и его бизнес-партнеров, каковыми являются его братья, диверсифицировать их строительный бизнес, перенеся его за пределы Армении. Алексанян сказал, что вести бизнес в Армении становится все более и более тяжело, и широко развел свои руки, чтобы показать, какое количество лицензий ему необходимо было получить за последний год, чтобы он смог начать строительство одного небольшого гидроэнергетического объекта в южной части Армении. «Никто никогда не знает, сколько будет принято новых законов» – выдохнул он – именно этот фактор разрушает его текущие и будущие бизнес-планы. Он был очень разочарован в российских партнерах, с которыми он инвестировал в коммерческую недвижимость в Ереване в прошлом году, и которые в настоящий момент решили притормозить строительство в связи с политическим кризисом в Ереване 00000375 002.2 из 003. У Алексаняная также месяц назад уехал в Канаду один его коллега по бизнесу, прихватив с собой жену и детей. Один из его братьев эмигрировал в Прагу в прошлом году, а сам Алексанян за последние 18 месяцев посещал столицу Чешской республики 4 раза с целью оценки имеющихся там опционов с недвижимостью. Он сказал, что как только найдет в Праге подходящую ему для покупки недвижимость, он возьмет свою жену, работающую в Ереване на британскую интернет-фирму «Ликос», своего пятилетнего сына и начнет новую жизнь в Праге.


5 (С) Алексанян и Хакопян считают себя настоящими патриотами и говорят, что они никогда не станут «теми армянами», которые никогда не возвращаются в Армению после эмиграции. Однако, оба вслух выражают свои опасения в отношении воспитания своих сыновей в сегодняшней авторитарной Армении, где система образования совершенно развалилась, где честь практически ничего не стоит, а возможности карьерного роста ограничены одним классом и клановыми связями. Алексанян надеется, что его сыну не придется столкнуться с тяжелыми временами, в которых он сам делал свою карьеру. Он снова и снова сетовал на то, что обещания лучших условий жизни для их детей, которые давались его родителям сначала советской властью, а затем лидерами Армении, так никогда и не были исполнены. «Я хочу, чтобы моя семья жила сейчас, – говорит Алексанян. – Я не хочу повторить судьбу своей матери, мечты которой о лучшей жизни для своих сыновей так никогда и реализовались на практике».


6 (С) Хакопян заявил, что он планирует вернуться за своей женой и сыновьями, как только он найдет стабильный заработок. Помимо последствий политического кризиса, который не собирается заканчиваться, он также очень озабочен нравственным здоровьем своих несовершеннолетних детей, «когда они видят вокруг, что только сила всегда права» в современной Армении. Хакопян считает, что процесс упадка морали в армянском обществе, который по его утверждению начался в 1991 году после обретения независимости в условиях отсутствия направляющей национальной идеи, ускорился в последние несколько лет в связи со всевозрастающим влиянием надзаконных элит и их отпрысков, которые демонстрируют небрежение к правам простых граждан. Карина Африкян сказала сотруднику посольства что-то похожее сразу вслед за столкновениями 1 марта – «подростки Армении теперь должны научиться развиваться в коррумпированном, авторитарном обществе, чтобы выжить и преуспеть». Она также сказала, что молодое поколение либо «потеряет свои души» в ходе этого процесса, либо эмигрирует, чтобы убежать от режима, вцепившегося во власть.


7 (С) Глава полиции недавно встретился с заместителем министра финансов Давидом Аветисяном – ведущим молодым реформатором в правительстве, который с огромным цинизмом высказывался о курсе правительства. Он предсказал глубокий политический и экономический кризис к концу этого года, а также поделился своим убеждением, что президент Саргсян делает только пустые жесты вместо проведения реформ, отвечающим интересам населения страны и международного сообщества. Он заявил, что за кулисами, тем не менее, новый президент занимается централизацией власти, отталкивает реформистов и приводит во власть, как в правительстве, так и за его пределами представителей криминала. В результате, сказал Аветисян, он возможно покинет правительственную службу этим летом и направится в мае в Вашингтон с целью устроиться на работу в МБРР.

8 Лидеры оппозиции связались с нами на предмет получения убежища и/или туристической визы, чтобы пережить кризис в США. Одним из них был племянник Левона Тер-Петросяна (ЛТП), который, по рассказу одного из заместителей ЛТП, сейчас скрывается в ОАЭ, опасаясь за свою жизнь. Доверенное лицо ЛТП обратилось в посольство с просьбой о помощи в получении туристической визы и настаивало на том, что у Тиграна нет намерений просить политического убежища, когда он окажется на территории США. (ПРИМЕЧАНИЕ: Мы разъяснили представителям ЛТП, что в связи с невозможностью для нас удостовериться в добросовестности дела Тиграна, мы не можем вмешиваться в процесс выдачи визы, поэтому ему надлежит обращаться за визой в генеральное консульство в Дубае на общих основаниях. КОНЕЦ ПРИМЕЧАНИЯ). Сын Тер-Петросяна Давид по настоянию отца выехал в Лос-Анджелес до выборов, опять же по мотивам опасения за его жизнь со стороны отца. По нашим сведениям он до сих пор не вернулся. (ПРИМЕЧАНИЕ: Несмотря на то, что представляется затруднительным определить истинность таких утверждений, нельзя отрицать тот факт, что насилие ЕРЕВАН 00000375 003.2 ИЗ 003 стало заметной чертой развития политической культуры Армении в период после обретения независимости. КОНЕЦ ПРИМЕЧАНИЯ)


9 (С) Эмиграция из Армении не является каким-то новым явлением. По имеющимся оценкам после распада СССР и обретения страной независимости Армения потеряла в результате эмиграции около 1 млн. человек – практически одну треть из своих 3,5 млн. человек населения, проживавших в ней до момента распада СССР. Новым в этой ситуации является факт бегства представителей успешного среднего класса, которые раньше терпели все трудности независимого развития (страны), но в конечном итоге убедились в напрасности своих ожиданий. Отъезд этих людей из страны имеет огромное значение: они бы остались, если бы развитие страны двигалось в правильном направлении. Однако их решение сорваться с места сейчас, после тяжелейшего армянского политического кризиса позволяет предположить, что обеспокоенность в обществе имеет глубокие корни. Разочарованные, но когда-то преданные стране граждане похоже утратили веру в то, что их правительство заботится об их благосостоянии или ведет страну по пути прогресса. КОНЕЦ КОММЕНТАРИЯ.


Leave a comment

Ովքե՞ր են վերևներից կենսաթոշակառուների 200 դրամները պահանջել


«Թոշակառուին դուք պետք է ասեք, որ այսուհետ որակյալ ծառայություն է մատուցվում, թոշակների համար մենք էլ ձեզանից 200 դրամ այլևս չենք պահանջելու, որովհետև վերևներում էլ մեզանից չեն ուզում»,- այսպիսի հայտարարություն արեց ՀՀ աշխատանքի և սոցիալական հարցերի նախարար Արթուր Գրիգորյանն այսօր` ՀՀ կառավարության շենքի մոտ Սոցիալական ապահովության պետական ծառայության նախկին աշխատակիցների հետ հանդիպմանը:

Հարցին, թե ովքե՞ր են վերևներից կենսաթոշակառուների 200 դրամները պահանջել, նախարարը պատասխանեց. «Ես երբևիցե չեմ առնչվել այդ 200 դրամ վերցնելու հետ։ Ես եկել եմ, արդեն հարցը փակված է եղել»։

Ա.Գրիգորյանը ծառայության նախկին աշխատակիցներին խոստացավ աշխատանքի տեղավորել վճարահաշվարկային ծառայություններում, որոնք իրականացնելու են կենսաթոշակները տներում բաժանելու գործընթացը։ Նրա խոսքերով, ի տարբերություն «Հայփոստի» առաջարկածի, այստեղ աշխատավարձերը անհամեմատ բարձր կլինեն. միջին աշախատավարձի չափը կկազմի 70 հազար դրամ։ «Դրան գումարած, ըստ թոշակառուների քանակի, բոնուսներ կստանաք: Դուք կգործեք որպես միջնորդ թոշակառուի և վճարահաշվարկային կազմակերպության միջև»,- նշեց նախարարը։

Նախարարը խոստացավ, որ անձամբ կհետևի նրանց աշխատանքի ընդունման գործընթացին, որը կմեկնարկի երկուշաբթի օրվանից։

Leave a comment


(Աղբյուր՝ Լրագիր.am)

Մեր զրուցակիցն է ազգագրագետ Հրանուշ Խառատյանը

2010-ին արտագաղթի մեծ տեմպեր գրանցվեցին` շուրջ 70 հազար մարդ: Ըստ Ձեզ` դա ինչո՞վ է պայմանավորված:

90-ականներին առաջին հերթին մարդիկ դիմում էին արտագաղթի (օբյեկտիվ պատճառներով) առաջացած սոցիալական ծանր պայմանների հետևանքով, և արտագաղթի ամենամեծ պիկերը մեզանում գրանցվել են 96-ին, 2000-ին, 2002-2003 թթ.: 2003-ին մենք մի հետազոտություն իրականացրինք և հրատարակեցինք «Արտագաղթը Հայաստանից» գիրքը: Այն ժամանակ գրքի շուրջ բավական աղմուկ բարձրացավ, միգրացիայի վարչության հետ քննարկեցինք խնդիրը: Ըստ մեր հետազոտության արդյունքների`արդեն 2003-ին, երբ շատ պարզ էր իրական սոցիալական վիճակը, պարզ դարձավ, որ մարդիկ ավելի շատ գնում են անարդարությունից: Ու թեեւ 2002-2003 թթ. շատ քիչ մարդիկ ունեին տնտեսական հնարավորություններ` գործունեություն սկսելու, բայց  անգամ նրանք, ովքեր արդեն սկսել էին և բավական հաջողել էին, հենց այդ մարդիկ էին գնում: Մի դեպքում կարող էր թվալ, որ մարդիկ ուղղակի հնարավորություն, ֆինանսական ռեսուրսներ ունեին գնալու և նոր վայրում կարող էին նոր կյանք սկսել, մյուս կողմից այդ մարդիկ իրենց գնալը բացատրում էին ոչ թե, որ Հայաստանում դժվարանում են ապրել, այլ որովհետեւ իրենք Հայաստանում անընդհատ  բախվում են իրավական և պարզ մարդկային անարդարությունների հետ:

Կարծես թե միշտ արտագաղթի ցուցանիշն աճում է  ընտրական պրոցեսներից հետո:

Հատկապես ընտրություններից հետո է արտագաղթի ցուցանիշն ավելանում: Երկու դեպքում էր դա լինում. մի դեպքում մարդիկ հույսեր էին կապում, որ իրենց թեկնածուն կանցնի և այդ թեկնածուն իրենց համար հատուկ պայմաններ կստեղծի, այսինքն`այնպես չէր, որ անարդարությունն էին ուզում վերացվի, այլ կոնկրետ իրենց ընտրված սուբյեկտները սուբյեկտիվ պայմաններ կստեղծեին իրենց կյանքը բարելավելու համար: Մյուս դեպքում էլ իսկապես սպասում են արդարության գալուն, սակայն ընտրության պրոցեսը ցույց էր տալիս, որ անիմաստ է այդ սպասումը, և երկու խմբերից էլ մեծ արտագաղթ էր լինում: Անցյալ տարի, երբ հրապարակվեցին Գելլապի հետազոտությունները, դրանք արդեն 2003-ին առկա էին, այնպես չէ, որ երկրում հիմա լրացուցիչ նոր տրամադրություն է առաջացել, այն կար նաև 2002-2003-ից հետո:

Տիկին Խառատյան, այնուամենայնիվ, 2007-ից հետո երկրում իրավիճակ է փոխվել, մարտի 1 է եղել, արդյո՞ք հաշվարկը պարզ չէ, որ արտագաղթի տեմպերն ավելի էին աճելու:

Ակնհայտ է, որ դա ազդել է արտագաղթի տրամադրության  վրա: 2008-ին Հայաստանում սկզբունքորեն եվրոպական ստանդարտով ապրող մարդիկ, որոնք արդեն միայն ֆինանսական և նյութական խնդիրներ չեն ծրագարավորում, այլ  նաև հեռանկարներ` կրթություն, մշակութային կյանք, սոցիալական կայուն վիճակ, նրանց մոտ առկա էին մեկնելու տրամադրությունները, նրանք հույս չունեին, թե որեւէ հեռանկարային փոփոխություն երկրում կարող է լինել:

Ստեփան Դանիելյանն ասում է, ու Հայաստանում այսօր էլ քիչ չե նրանց թիվը, ովքեր  այստեղ ապրելով հանդերձ` հոգեբանորեն արտագաղթած են:

Սա հայտնի միտք է, մի ժամանակ նրանց անվանում էինք ներկա բացականեր, երբ մարդիկ ֆիզիկապես ներկա են, բայց ոչ մի ծրագիր, հեռանկար չունենալով` փաստացի բացակա են, երկրի կյանքին չեն մասնակցում, շատ պասիվ են, երբեմն շատ գիտակցված պասիվ են, իրենք իրենց թույլ չեն տալիս կամ որեւէ նախաձեռնողականություն ցուցաբերել` տագնապելով դրա հեռանկաներից, կամ ուղղակի անկարող լինելով` իրենց հեռանկաները կապում են այլ միջավայրերի հետ: Ես կարծում եմ` սա երկրի համար խորապես ծանր խնդիր է: Մեր հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ մարդիկ փախչում են կամ ուզում են փախչել նվաստացումից` արժանապատվության վերջին փշրանքները պահպանելու հույսով: Անընդհատ արժանապատվության կորուստները չեն կարող չանդրադառնալ հասարակության վրա, և այդ արժանապատվության նվաստացումը այնքան է բթացրել, որ մարդն ուղղակի մարգինալացվել է կամ պասիվացել է:

Մեր պարագայում արտագաղթի նման տեմպերը ինչի՞ կարող են հանգեցնել, ամենամեծ վտանգը ո՞րն է:

Բազում խնդիրների կարող է հանգեցնել: 2006-ին ՄԱԿ-ի զարգացման գրասենյակը ամբողջ աշխարհում ՄԱԿ-ի անդամ երկրների տարածքներում հետազոտություն է  իրականացրել, որտեղ ցույց էր տալիս դեմոգրաֆիկ հնարավոր հեռանկարային փոփոխությունները: Հայտնի է, որ եվրոպական երկրների զգալի մասում ծնելիության մեծ կուրուստ կա, և այդ երկրներն իրենց ժողովրդագրական վիճակը փորձում են լուծել նաև ներգաղթի միջոցով: Եթե վերադառնամ մեր տարածաշրջան, ՄԱԿ-ի այդ հետազոտության արդյունքում Հայաստանը և Վրաստանը (թեեւ հիմա Վրաստանում փոփոխություններ կան, նաև դեմոգրաֆիկ  հեռանկարի իմաստով և գուցե ցուցանիշներն այլ կլինեն), 2006-ի հետազոտության համաձայն, խիստ ծերացող երկրներից են: Հայաստանի դեպքում դա կապված է  և ծնելիության նվազման, և ադապտատիվ տարիքի մարդկանց, և պտղաբերության տարիքի մարդկանց արտագաղթի հետևանքով (ոչ թե որովհետև մարդիկ ծրագրավորում են քիչ երեխա ունենալ, այլ որովհետև մարդիկ դրսում են ծնում, ոչ թե իրենց երկրում):

Հետազոտությունը ցույց էր տալիս, որ  Հայաստանում 2025, 2050 թվականներին, ըստ որի` 2025-ին զգալի, իսկ 2050-ին ճգնաժամանային փոփոխություններ պետք է լինեն, այսինքն`0-ից 15 տարեկանների կտրուկ նվազում, 15-60 տարեկանների թվի շատ նվազում և 60 տարեկանների թվի ավելացում: Արդյունքում` 2050 թվականին  Հայաստանում ավելի շատ կմնան 1990 թվականին ծնվածները:

Սա այն դեպքում,  երբ  Ադրբեջանում և Թուրքիայում ճիշտ հակառակ պրոցեսն է, ժողովրդագրական զարգացում կա, երիտասարդական տարիքի ավելացում ծերացող տարիքի համեմատ, ծնվողների և հեռանկար կապող մարդկանց թվի մեծացում և աշխատող տարիքային խմբի ավելացում, որոնք կարող են այդ ներդաշնակությունը պահել: Այսինքն` շատ ակնհայտ է, որ սա ոչ միայն բանակի խնդիր է, որը նույնպես շատ կարևոր է այսպիսի կոնֆլիկտային տարածքում և կոնֆլիկտային խնդիրներով երկրի համար, ինչպիսին Հայաստանն է, ոչ միայն ընդհանուր երկրի տնտեսական զարգացման խնդիր է, այլ ընդհանուր հասարակական և մշակութային կյանքի ուղղակի սպառնալիք:

Տիկին Խառատյան, իսկ լսե՞լ եք, որ Հայաստանում մարդիկ արտագաղթեն նաեւ արմատացած ավանդույթների պատճառով:

Ես չեմ հանդիպել այսպիսի բացատրությունների, բայց չեմ բացառում նման իրավիճակ: Հայաստանում հիմա շատ հետաքրքիր պրոցես կա. մի դեպքում «Մեկ ազգ, մեկ մշակույթ» անվան տակ ընկալվում և հասկացվում է ավանդական մշակույթի կաղապարների պահպանողական պաշտպանություն` թույլ չտալով դրանց մեջ սինթեզ կամ ներքին զարգացումներ, փոխարենը այն, ինչ ավանդական է, պետք է պահպանվի` շատ չհասկանալով էլ, թե որն է այդ ավանդականը, բայց ինչ կա, դա պետք է պահպանվի, իսկ կյանքը, բնականաբար, շատ փոխված է, և մեծ հակասություն կա մարդկանց իրական ձգտումների և ապրելակերպի, հեռանկարների և ցանկությունների, պահպանողական ձգտումների միջև: Ճիշտն ասած, չեմ էլ պատկերացրել, որ այդպիսի հակասությունը կարող է արտագաղթի կամ լուրջ բախման պատճառ դառնալ, թեկուզ հենց այն պատճառով, որ այնուամենայնիվ, ոչ ավանդական կյանքով ապրելու ցանկություն ունեցող մարդկանց համար դժվարություն չկա իրենց պատկերացրած կյանքով ապրել: Այսինքն` եթե այդ մարդիկ ուղղակի իրենց կողքին չեն ուզում հանդուրժել պահպանողական ապրելակերպը, այլ բան է, բայց եթե իրենք խոչընդոտներ են տեսնում իրենց ապրելու ցանկությունների միջև,սա խնդրի մյուս կողմն է: Եթե այս խնդրին պատասխանելու լինեի, կասեի, որ թերևս սա ոչ այնքան և ոչ միայն ավանդական մշակութային ապրելակերպի մասին է, այլև ընդհանուր կրթության անկման, կամ մեր կյանքում ոչ ճկուն կերպով ընթացիկ պրոցեսներին հետևելու կարողության:

Արտագաղթը, այնուամենայնիվ, հնարավո՞ր է կանխել երկրում կտրուկ փոփոխությունների միջոցով: Վրաստանում մենք տեսնում ենք, որ ստացվում է:

Ես միշտ կարծել եմ, որ նույնիսկ ոչ այնքան նյութական, որքան արդարության որոշ սկզբունքներ եթե պահպանվեն և եթե իրավական համակարգը գոնե 50 տոկոսով փոխվի, զգալի կկանխվեն արտագաղթի տեմպերը: Մինչդեռ մեզանում, իմ կանխատեսումներով, արտագաղթը ոչ միայն չի կանխվելու, այլև երբ այդքան խոսվում է ներգաղթի, սփյուռքահայերի ներդրումների մասին, դրանք դատարկ խոսակցություններ են: Մինչդեռ Վրաստանը ցույց տվեց, որ իսկապես բոլոր խոսակցությունները, թե ժողովուրդների մենթալության խնդիր է, սուտ է, սա ընդամենը մի քանի մարդու քաղաքական կամքի խնդիր է: Հայաստանի որոշ արտադրողներ, ինչքան ինձ հայտնի է, տեղափոխվում են Վրաստան, այնտեղ նրանց որոշակի պայմաններ են առաջարկել: Վրաստանն իր այդքան ծանր ռուսական կոնֆլիկտից հետո իր մեջ կամքի ուժ գտավ իր երկրի ներքին խնդիրներով զբաղվել:


Leave a comment

Ծաղկաձորը` Ծախսաձոր

(Աղբյուր՝ «Հրապարակ»

Հեղինակ՝ Համբարձում Համբարձումյան)

Տարվա այս ժամանակահատվածում, երբ ամռան շոգ օրերը ետեւում են մնացել, իսկ ձյունառատ օրերը դեռ առջեւում են,  կարող ես մեկ-երկու ժամ պտտվել Ծաղկաձոր քաղաքով եւ մարդ չտեսնել: Լավագույն դեպքում մի քանի հովեկներ, կանգառում Հրազդան-Ծաղկաձոր երթուղայինին սպասող մի քանի ուղեւորներ, հրապարակի մոտ հերթապահություն իրականացնող ոստիկանական մեքենան եւ արագությամբ անցնող թանկարժեք մեքենաներ՝ մուգ ապակիներով: Հիմա Ծաղկաձորը կարող է գրավել  մաքուր օդով, անաղմուկ հանգստությամբ եւ անտառով, որի մի մասը բաժան-բաժան է  արված, պարսպապատված, եւ ծառերի սաղարթների միջից դուրս են ցցվում շքեղ դղյակների աշտարակները:

Ծաղկաձորում «Ծախսաձոր» անունով սպորտային հագուստի խանութ կա, որ հաջող հումորի եւ բարձրորակ գովազդի շնորհիվ առեւտուր անելու ցանկություն չունեցող անցորդին առատաձեռն հաճախորդ է դարձնում: Խանութի պատերից ու առաստաղից տասնյակ ցուցանակներ են կախված, որոնց վրա գրված է. «Շատ մի մտածի, կվերջանա», «Ո՞վ ա ասում, թե թանկ ա», «Ժլատություն մի արա՝ ծախսի»…  Այդ խանութի անունը ինչ-որ իմաստով բնորոշում է նաեւ քաղաքը, բայց եթե խանութում գներն իսկապես մատչելի են, նույնը չենք կարող ասել հյուրանոցային համալիրների եւ հանգստյան տների մատուցած ծառայությունների հաշվով:

Առաջին հայացքից, երբ տեսնում ես Ծաղկաձորի կենտրոնական բարեկարգ փողոցները, կառուցված եւ կառուցվող հյուրանոցներն ու ռեստորանները, որոնք կոնկրետ աշխատատեղեր են  ապահովում, թվում է, թե ծաղկաձորցիները պետք է որ գոհ լինեն իրենց կյանքից, բայց գնա ու տես, որ այդպես չէ: Ըստ ծաղկաձորցիների՝ կառուցված հյուրանոցներում եւ հանգստյան տներում մեծամասամբ ծաղկաձորցիներ չեն աշխատում, իսկ եղած աշխատանքն էլ սեզոնային է, աշխատավարձերը՝ ցածր: «Որ էս շքեղ շենքերը տեսնում եք, մտածում եք ծաղկաձորցին աշխատանք ունի, բայց գնացեք տեսեք՝ ծաղկաձորցիները տանը անգործ նստած են»,-ասում է տեղացի տղամարդը, երբ նրան ասում եմ, թե ծաղկաձորցիները պետք է որ աշխատատեղերով ապահովված լինեն:

Բարձրահասակ, կարիքի ծանրության տակ ծռված մեջքով այդ տղամարդը հանգստյան տներից մեկում է աշխատում` ամսական 30  հազար դրամ աշխատավարձով: «Ասում են ճգնաժամ ա, բայց որ դրանց հագած-կապածին, կերած-խմածին, դրանց քշած մեքենաներին եմ նայում… Ես չեմ հասկանում, դու կարա՞ս ինձ բացատրես` ինչ բան ա էդ ճգնաժամը: Ինձ որ հարցնեք` ոչ մի ճգնաժամ էլ չկա, ճգնաժամը դրանց հոգու մեջ ա»,- ասում է 30 հազարով երեք երեխա պահող հայրը:

Մոտ 1500 բնակչությամբ Ծաղկաձորը  քաղաքի կարգավիճակ ունի եւ որովհետեւ քաղաքին հարիր չէ, որ հարթ ասֆալտի վրա անասուն ման գա, արտասահմանցիներին խրտնեցնի եւ Ծաղկաձորում իրենց հանգիստն անցկացնող մեր մեծ ու փոքր պաշտոնյաների, մանր ու միջին օլիգարխների հոտոտելիքն էլ թարմ թրքահոտով խուտուտ տա, քաղաքապետը մոտ տասը տարի առաջ արգելել է Ծաղկաձորում անասնապահությամբ զբաղվել: «Որ չարգելեր էլ,-ասում է հետս զրուցող տղամարդը,-մեկ ա, համարյա անասուն պահող չկար, որովհետեւ հանդերը բաժան-բաժան են արել ու արոտավայր չէր մնացել: Բայց մենք անասունից լրիվ զուրկ չենք: Ինչ հաստավիզ տավարի ցավ ասես՝ տեսնում ենք մեր քաղաքում, ու քաղաքն էլ նրանցն ա, մերը չի»:

Ծաղկաձորցու կարծիքը կարելի էր եւ սուբյեկտիվ համարել, բայց պարզվում է՝ Ծաղկաձորը հնուց ի վեր արտոնյալ դասին է  պատկանել, եւ այսօր այդ ավանդույթը միայն շարունակվում է: Դրա մասին նույնիսկ գրված է Ծաղկաձոր քաղաքի կայքում, «Պատմական ակնարկ» խորագրի տակ. «Ծաղկունյաց լեռների հարավ-արեւելյան մասում ընկած գեղատեսիլ հովտի անտառներում որսի են դուրս եկել հայոց արքաները եւ նախարարները (իշխանները): Արտոնյալ դասին տեղանքը հրապուրել է իր մեղմ, առողջարար կլիմայով: Դարեդար Ծաղկաձորը մնացել է իշխանների տիրապետության տակ»: Երբ քաղաքապետի մասին էի հարցնում, ծաղկաձորցիների կարծիքները կիսվեցին:

Մի քանիսն ասացին. «Լավ տղա ա, քաղաքը մաքուր ա պահում»: Ոտքի վրա զրույցի բռնված ծերերի փոխարեն նրանց կողքի երիտասարդն ասաց. «Ինչ ասեմ, տեսնում ես, էլի, հանգստյան գոտի ա, բայց մեր մեծերը մի տեղ չունեն, որ հանգիստ նստեն զրուցեն»: Մի քանի օրվա ծանոթ մի ծաղկաձորցու հարցրեցի՝ ի՞նչ կարծիքի է քաղաքապետի մասին, ասում են՝ լավ մարդ ա: Ասաց. «Շատ լավն ա: Իր համար, էդ պուզատիների համար ընտիր տղա ա: Սարերը ծախեց՝ դրեց ջեբը, դրա լավը ո՞րն ա: Բայց ես քեզ ասեմ, էսօր ինձ էլ մի քիչ վլաստ ու փող տան, ես էլ եմ նույնը անելու, որովհետեւ էդ հոգեբանությունը արդեն սաղիս մեջ մտել ա»: Երկար ու տաքացած խոսեց ծանոթս, մեր իշխանություններին սրտի ուզածի չափ քննադատեց, հայհոյեց եւ վերջում կեսկատակ ավելացրեց. «Դուք՝ ժուռնալիստներդ, վտանգավոր մարդիկ եք: Մենակ թե բռնել չտաս ինձ՝ էրեխեքի տեր եմ»:

Սուտ կլինի, եթե ասենք, թե ծաղկաձորցիները սոցիալական խիստ ծանր վիճակում են: Հայաստանում հարյուրավոր գյուղեր ու տասնյակ քաղաքներ կան, որտեղ այդ սեզոնային գործն էլ չկա ու ընդհանրապես ոչինչ չկա: Բայց մեզ հանդիպած ծաղկաձորցիներն ավելի դժգոհ էին իրենց կյանքից, քան սահմանամերձ գյուղերի ունեզուրկ շատ բնակիչներ: Պատճառն այն չէ՞ արդյոք, որ նրանք երեւի ամենաշատն են տեսնում քյարթու կապիտալիզմի մրցապայքարում «հաղթած» մեր պաշտոնյաների եւ օլիգարխների զեխությունը, էլիտար «կայֆեր-կայծերը» եւ ավելի խորն են ապրում իրենց պարտությունը, ավելի ցավագին են տանում իրենց ստորացված վիճակը:

Leave a comment

Վարչապետի դասը ուսանողներին չհետաքրքրեց

(Հեղինակը՝ Գայանե Սարիբեկյան

Աղբյուրը՝ «Հրապարակ»)

Երեկ Ուսանողների միջազգային օրն էր: Որոշ պաշտոնյաներ կատարյալ տոն դարձրին օրը՝ անձամբ բուհ այցելելով: Արմեն Աշոտյանն ու Տիգրան Սարգսյանը  առավոտ գիշերով ժամանել էին Երեւանի ճարտարապետության եւ շինարարության, ինչպես նաեւ ճարտարագիտական համալսարաններ: Կարմիր ժապավեններ կտրեցին, վերանորոգված լսարաններում պտտվեցին, վերջում հավաքվեցին Անդրանիկ Մարգարյանի անվան դահլիճում, ու սկսվեց տոնական ցերեկույթը: Դահլիճը շողշողում էր ՀՀԿ-ականների կրծքին փակցրած «զնակների» փայլից:

Տպավորություն էր, որ ոչ թե ուսանողական հավաքույթ է, այլ կուսակցական ժողով: Սկզբում թվում էր, թե ընձեռված հնարավորությունն օգտագործելով՝ հարցախեղդ կանեն գործադիրին, սակայն շատերը նույնիսկ Տիգրան Սարգսյանի դասախոսությունն արհամարհեցին, ու կեսից գրանցվեց ձանձրույթի հետեւանքով ծագած միգրացիա, ինչին, վստահ ենք՝ վարչապետն ըմբռնումով կմոտենա, ինչպես աշխատանքային ու կրթական միգրացիային: Ուշագրավն այն է, որ նրա խոսք ու զրույցին ունկնդրելու եկած ուսանողությունը թեկուզ ցուցադրական հարգանք չտածեց երկրի վարչապետի հանդեպ, երիտասարդ ինտելիգենցիան լքեց դահլիճը՝ թքած ունենալով թեկուզ քաղաքավարության տարրական կանոնի վրա:

Թերեւս ոչ մի թույլ դասախոսի դասին այդպիսի աշխուժություն չէր նկատվել, որքան բարձրաստիճանների դասին, այն դեպքում, երբ դուռը մի խումբ թիկնապահներով հսկվում էր ներսից ու դրսից: Ակտիվ տեղաշարժին դեմքի ջղաձիգ շարժումներով արձագանքեցին դասախոսներն ու ռեկտորը, Աշոտյանի դեմքի արտահայտությունը վկայում էր, որ ինքն էլ է զարմացած ու հիասթափված ուսանողության վերաբերմունքից:


Արմեն Աշոտյանը, որպես կրթության ոլորտի գլխավոր պատասխանատու, պարզապես ուղեկցում էր Սարգսյանին եւ ոչ մի բառով հանդես չեկավ: Տիգրան Սարգսյանի՝ գիտելիքների կարեւորությանը նվիրված լեկցիային հաջորդեց հարցուպատասխանը: Ուսանողներից մեկը հետաքրքրվեց օտարալեզու դպրոցների հիմնադրման հետ կապված քննադատությունների վերաբերյալ վարչապետի կարծիքով: «Արդյո՞ք այնպիսի ռիսկ կա հանրապետությունում, որ մենք կդառնանք մի ազգ, որը հայերեն գրել-կարդալ չգիտի:

Ես կարծում եմ, որ մեր քննադատները գերագնահատում են այդ ռիսկը եւ թերագնահատում այն ռիսկը, որ մենք այսօր աշխարհից  կարող ենք մեկուսանալ՝ օտար լեզուներ չիմանալով»,-վերլուծեց Տիգրան Սարգսյանը՝ հանգելով այն եզրակացության, որ ազգադավ ծրագրի դեմ ընդվզողներն  ագրեսիվ կամպանիա են սկսել: «Նրանք գիտակցո՞ւմ են, որ մենք ունենք այլ մարտահրավեր, այլ լրջագույն խնդիր, էլ չեմ ասում Ազգային անվտանգության ծառայության աշխատանքի մասին, որ մեզ պետք  են մասնագետներ, որոնք փայլուն տիրապետում են օտար լեզվի:

Ես ընդամենը ուզում եմ, որ մենք մեր քննադատության մեջ լինենք հավասարակշռված»,-անսպասելի բորբոքվեց վարչապետն ու  հորդորեց կառավարության կայքում ծանոթանալ  այդ փաստաթղթի քվեարկության արդյունքին, ըստ որի՝ քաղաքացիների 75 տոկոսը քվեարկել է դրական, 25 տոկոսը պարզապես համաձայն չէ, իսկ 25-ի 6 տոկոսն էլ ագրեսիվ անհամաձայնություն է հայտնել: «Բայց ագրեսիվ անհամաձայնությունը շատ ավելի լսելի է, քան 75 տոկոս համաձայնությունը»,-ասաց նա: Սակայն ելույթի ուշագրավ հատվածն այն էր, որ արդարացրեց աշխատանքային արտագաղթը:

Երբ հարց հնչեց, թե կառավարությունն ինչ միջոցներ է ձեռք առնում կրթված երիտասարդության աշխատանքային արտագաղթը կանխելու ուղղությամբ, Տիգրան Սարգսյանն ըստ էության ասաց, որ իրենք միգրացիան խրախուսում են. «Ժամանակակից կրթված մարդը, որ գիտի մի քանի լեզուներ, ինքն ավելի մոբիլ է, եւ այդ մարդու զարգացման ինքնաիրացման համար անհրաժեշտ պայման է միգրացիոն ակտիվությունը: Նա պետք է հնարավորություն ունենա սովորել ու աշխատել տարբեր երկրներում, փորձարկել իր կարողությունները:

Այդ տեսակետից դա համաշխարհային բնական միտում է՝ միգրացիայի ավելի բարձր մակարդակ, եւ մենք այդ առումով պետք է ստեղծենք  բարենպաստ պայմաններ, որ մեր քաղաքացիները նույնպես միգրացիոն մոբիլությունից օգտվեն ինքնաիրացման իրենց կարողությունները դրսեւորելու համար»: Իսկ միգրացիան կնվազի, եթե «մոտակա 10 տարում բարեփոխումները հաջող ընթացք ունենան»: Վերջում վարչապետն ուսանողներին հրավիրել է կառավարության Ընդունելությունների տուն՝ մասնակցելու օրվա առթիվ կազմակերպված երեկույթին: Կարճ ասած՝ Ուսանողների միջազգային օրվա առթիվ մի լավ տժժաց Տիգրան Սարգսյանը:


Վերջերս ակտիվորեն գովազդում են բանակի եւ Սեյրան Օհանյանի թեման: Բանակի հանդեպ հասարակության վերաբերմունքին ու կարծիքին որպես հակակշիռ՝ համալսարանական ակտիվը երեկ «Գնում ենք բանակ» կարգախոսով ակցիա էր անում՝ երթով շարժվելով Եռաբլուր: Իհարկե, կարգախոսը լավ են մտածել, բայց որպեսզի նպատակին ծառայեր, թերեւս ճիշտ կանեին, որ երթով ու հերթով բանակ զորակոչվեին, թե չէ Եռաբլուր բոլորն էլ կարող են խանդավառված գնալ ու հետ գալ, անկախ բանակի մասին պատկերացումներից: Այս մանկապատանեկան միջոցառումն ավարտվել է Սեյրան Օհանյանի հետ հանդիպումով: Պաշտպանության նախարարը առիթն օգտագործելով՝ դարձյալ կրկնել է բանակի հանդեպ հասարակության վերաբերմունքի ու ընդհանրապես առկա արատավոր երեւույթների առաջացման սկզբնապատճառներն ու կանխարգելելու ուղղությամբ իրենց ջանքերը:

Leave a comment

Armenia is Exporting Bananas

(Source: Hetq

by Edik Baghdasaryan)

Colonel K. Matevosyan, Deputy Chairman of the State Customs Committee of Armenia, in his response to our inquiry stated that during 2005-2006 the Republic of Armenia exported a total of 866 tons of bananas.

Now let us present a more detailed picture of the amount of bananas both imported and exported by Armenia for the years 2005, 2006 and 2007 according to figures given by the SCS.

In 2005, 8,192 tons of bananas were imported into Armenia; 8,128 tons from Ecuador and 60 tons from Costa Rica. In the same year Armenia exported 594 tons of bananas to the Bahamas.

In 2006, Armenia imported 8,614 tons of bananas; 7,056 tons from Ecuador, 1,509 from Costa Rica, 38.2 from Guatemala, 3.2 from Thailand and .2 tons from Iran. In the same year Armenia exported 3,002.2 tons of bananas to the Bahamas and 90.7 tons to Georgia.

In 2007, Armenia imported some 17,198 tons of bananas, almost twice as much as in 2006. Armenia didn’t export any bananas in 2007.

Is it actually possible for Armenia to have exported bananas to the Bahamas and Georgia? Stretching credulity a bit there might be a slight possibility in the case of Georgia but the Bahamas? That’s just downright crazy. Bananas are grown in the Bahamas. Why would they need to import bananas and from Armenia at that? Of course, it’s up to the government to come up with a plausible explanation for such figures; that is if they have any. Otherwise our own conclusions might prove somewhat embarrassing for the officials responsible. In any event, we again wrote to the Deputy Chairman of the SCS requesting an explanation for these bizarre statistics.

In his response, Colonel A. Afrikyan, Deputy Chairman of the SCC, wrote that, “We are informing you that in 2005-2006 the “Ketrin Ltd” firm exported 59.44 kilos of banana oil to the Bahamas, an amount equivalent to the 755.4 tons of bananas imported on a temporary basis for reprocessing purposes. According to the Custom’s statistical methodology, “the re-exportation, i.e., of reprocessed imports” are considered to be foreign exports and are thus registered as exports of the Republic of Armenia.”

For us average citizens such explanations, as attempted by the SCC’s Deputy Chairman, are difficult to follow; that bananas are imported into Armenia, reprocessed as banana oil, and subsequently exported to the Bahamas. Let’s just say that it’s a bit hard to swallow that Armenia occupies a preeminent position, not only in the region but worldwide, when it comes to the banana reprocessing sector. Perhaps we just cannot comprehend the capabilities of Armenian businesses, in this case “Ketrin Ltd”.

We also attempted to find out whether the State Tax Service’s Division of Inspectorial Supervision (DIS) had looked into the records of this firm to see if such evidence existed. Mr. K. Mkrtchyan, Head of the DIS, in a response to our inquiry, stated that “Ketrin Ltd” only imported bananas in 2005-2006, “…At the same time I am informing you that on December 11, 2007 the company underwent a correction to budgetary matters due to actions taken by Armenia’s State Tax Service’s DIS and a correction regarding the implementation of a review as prescribed by law covering the period from January 1, 2004 to December 11, 2007. The audit revealed additional tax obligations amounting to 404508,4 thousand drams.

For years on end, state bodies have presented figures that have not been credible. When the press, politicians and economists expressed their doubts regarding these numbers the official bureaucrats would immediately claim that their figures were indeed correct. It is clear to all that Armenia does not export bananas either to the Bahamas or to Georgia. Any documentation to this effect has been falsified within Customs and it can be ruled out that the National Security and Tax Services, the General Prosecutor’s Office and the Heads of various Inspectorates aren’t aware of the shenanigans taking place.

The reality is entirely different that what is being presented. During the years in question huge amounts of bananas, several times more than registered by the State Council on Statistics and the State Customs Committee, were imported into Armenia. According to official statistics, 17,200 tons of bananas were imported by Armenia in 2007, almost twice the amount imported in 2006. Naturally, this doesn’t mean that in 2007 Armenians started to eat twice as many bananas. Simply put, during those years that difference in the amount of bananas, some 8,000 tons, was never officially recorded; a part of the black market.

The “Godfather of Bananas” was Grisha Harutyunyan, the former Deputy Chief of the National Security Service. He in fact owns “Ketrin Ltd”. He has been lining his pockets with untaxed profits for years on end. We’re not talking about $1 or $2 million, but rather tens of millions of dollars. This money that should have gone to raising pensions, build schools and water systems. Instead, Mr. Harutyunyan invested these ill-gotten gains into the construction of elite apartment houses. He owns “Griar Ltd” and other businesses. How much of all this remains in the “shadows” is anybody’s guess. Only Grisha Harutyunyan and certain key officials know for sure.

P.S. – This time I personally would like to propose to the Prime Minister’s Supervisory Division that it investigates this affair and sees to it that the tens of millions of dollars involved are returned to the state budget

Leave a comment

Կառավարության շռայլ նիստ

(Աղբյուր՝ «168 ժամ»

Հեղինակ՝ Բաբկեն Թունյան)

Երեկ տեղի է ունեցել ՀՀ կառավարության նիստը, որը վարել է Դուշանբեից վերադարձած վարչապետ Անդրանիկ Մարգարյանը։ Հիշեցնենք, որ վերջինս այնտեղ մասնակցում էր ԱՊՀ անդամ պետությունների կառավարությունների ղեկավարների նիստին։ Երեկվա նիստն աչքի է ընկել բարձր արդյունավետությամբ։ Մենք կփորձենք «ծաղկաքաղ» անել եւ ձեզ ներկայացնել առավել հետաքրքիր որոշումները։ Սկսենք նրանից, որ կառավարությունը հանձնարարել է ՀՀ էներգետիկայի նախարարին՝ ապահովել նախարարության ենթակայության «Որոտանի հիդրոէլեկտրակայանների համալիր» ՓԲԸ-ի օգուտների հաշվին 2006թ. ընթացքում 950 մլն դրամ գումարի չափով ֆինանսական օգնության տրամադրումը «Հայաստան» համահայկական հիմնադրամին՝ վերջինիս կողմից Ծաղկաձորի ճոպանուղու 4-րդ հերթի կառուցման աշխատանքները ֆինանսավորելու համար: Որքան գիտենք՝ «Հայաստան» հիմնադրամի միջոցները գոյանում են նվիրատվությունների հաշվին, ոչ թե պետության միջոցների։ Սակայն ավելի հետաքրքիր է այն, որ այդքան գովերգվող ավանդների վերադարձման համար նախատեսվել էր գրեթե նույնքան գումար՝ 1մլրդ դրամ։ Ընդ որում, արդեն պարզ է, որ այն չի բավարարելու, եւ հիմիկվանից հասկացնում են, որ մարդկանց մի մասը գումարները ստանալու է հաջորդ տարի։ Ստացվում է՝ ճոպանուղու 4-րդ հերթն ավելի կարեւոր է, քան իրենց ավանդների վերադարձին սպասող՝ հիմնականում տարեց եւ անապահով վիճակում գտնվող մարդկանց խնդիրները։ Այն դեպքում, երբ «Հայաստան» համահայկական հիմնադրամը տարիներ շարունակ տելետոնի շնորհիվ գումարներ է հավաքում Ղարաբաղում ճանապարհաշինության եւ վերականգնողական այլ աշխատանքների համար, հայրենի կառավարությունը 960մլն դրամ է տրամադրում ճոպանուղու 4-րդ հերթի կառուցմանը:

ՀՀ կառավարության երեկվա նիստից ուշադրություն գրավեց նաեւ այն որոշումը, որ կառավարությունն իր պահուստային ֆոնդից 105 մլն դրամ է հատկացրել ՀՀ Առեւտրի եւ տնտեսական զարգացման նախարարությանը (ԱՏԶՆ)՝ «VEYA investment Limited» ընկերությանն ունեցած պարտքը մարելու համար։ Ռուսական այս ընկերությունը Հայաստանի փոխարեն վճարել է Միջուկային հետազոտությունների միացյալ ինստիտուտին 2002-2003թթ. անդամավճարի գծով կուտակած 250 հազար ԱՄՆ դոլարը։ ԱՏԶՆ Գիտության եւ տեխնոլոգիաների վարչության պետ Աշոտ Խանդանյանը մեզ տեղեկացրեց, որ Հայաստանն իր ունեցած պարտքերի պատճառով կարող էր զրկվել ձայնի իրավունքից։ Իսկ այդ ինստիտուտի դերը, պրն Խանդանյանի խոսքերով, շատ մեծ է. Հայաստանը հանդիսանում է դրա հիմնադիր անդամներից մեկը, եւ մեր երկրից այդտեղ աշխատում է 20-ից ավելի մարդ։ «Նախկինում կուտակված պարտքերը զրոյացվել են, վերջին տարիներին պարտաճանաչ կերպով վճարել ենք։ Մնացել էր «VEYA investment Limited»-ին ունեցած պարտքը, որը որոշեցինք փակել»,- ասաց պրն Խանդանյանը։ Իսկ հանուն ինչի՞ է այդ ընկերությունը որոշել մեզ լավություն անել՝ ըստ էության, պարտք տալ, այն էլ՝ առանց տոկոսի։ Ա. Խանդանյանը կոնկրետ պատճառ դժվարացավ նշել՝ համարելով ավելի շուտ որպես բարի կամքի դրսեւորում։ Նա նաեւ կարծիք հայտնեց, որ միգուցե ընկերության նման որոշման վրա ազդել է այն հանգամանքը, որ այնտեղ աշխատում են մեծ թվով հայեր։ Որոշումների թիվը շատ է եւ դրանց մեջ կան ոչ պակաս հետաքրքիրները։ Սակայն, չգիտես ինչու, կառավարությունն ամենահրատապը համարել էր բնապահպանությունը։ Նիստից հետո կազմակերպված մամուլի ասուլիսը նվիրված էր «Բնության հատուկ պահպանվող տարածքների մասին» ՀՀ օրենքի նախագծի եւ հողերի ռեկուլտիվացիայի (վերականգնման) խնդիրներին։ Թեեւ հենց բանախոսի՝ բնապահպանության փոխնախարարի խոսքերով, «գրվում են օրենքների սիրուն-սիրուն դրույթներ», բայց վերահսկելու մեխանիզմներ չկան։ Օրինակ, Սեւանա լճից թույլատրվում է որսալ «կարաս», սակայն ցանցում կարող է լինել նաեւ «սիգ», եթե այն չի գերազանցում ձկների ընդհանուր քանակի 10%-ը։ Հիմա ո՞վ եւ ո՞նց պետք է հաշվի՝ «սիգերը» 10% ե՞ն, թե՞ 11։ Փոխնախարարի կարծիքով, իրենց ուժերը բավարար չեն, եւ ակնկալում են իրավապահների օգնությունը։ Մնում է` վերջիններս համաձայնեն, իրենց բանուգործը թողնեն ու ձուկ հաշվեն։

Leave a comment

Desert Nights: They Tricked Me


We first met Suzy at the Cyclone nightclub, pretending to be two Americans. The next day, we invited her by phone to the Movenpick Hotel. We negotiated a price, and then told her that we were Armenians, looking for our 18-year old relative. Suzy started telling us where we could find Armenian women. Sometimes she even took us to the places herself. Of course, we always paid for her time, so that her boss (that’s what prostitute call their pimps) wouldn’t complain. Suzy is one of two women we’ve kept in touch with for a year now. We got her a new cellular number in Dubai, which she could use to call us. For months on end, we received information from Suzy and her colleague in Dubai.

To take a girl to a hotel, you usually have to pay. The price depends on the number of stars the hotel boasts. At the five-star Movenpick, we paid 100 dirhams (30 dollars). At Raffi’s Hotel, we were once asked for 200 dirhams. There are some hotels that don’t let you bring girls in, though among the nearly one thousand hotels in Dubai, those are few and far between. Suzy mainly frequents two discos-Cyclone and the Hyatt Regency. “When we’re with a customer, the boss, or one of his trusted girls, calls all the time, until you say ‘They’ve given me the money,’ ” she explained.

Suzy is from a small city in Armenia. She got married when she was 16. “We loved each other. He left me with two children two years ago, went to Moscow to work and didn’t want to come back or help us any more, either. I went to live with my parents,” she said.


Suzy’s father is a mid-level employee at a government agency in Yerevan. “I wasn’t financially that desperate, that wasn’t why I came here. I just didn’t want to be a burden on my parents – I wanted to live with my children in my own house there,” Suzy said.

“A close friend of mine said that she worked in Greece collecting fruit and made good money. She suggested going there together. She said that she’d been there a year already. I decided to go, and the two of us told my parents that we were going together. They consented. She then said that since I had visa problems, she would go there and have her acquaintances solve my visa issue, and then meet me there. She introduced me to a woman, who I then left for Moscow with, ostensibly to go to Greece from there.

“A man named Anushavan met us in Moscow. I stayed there for ten days. It was my first time in Moscow. I was alone in that room. Then they told me that the work was in Dubai – that was where I had to go. My friend called too, and said that she would meet me at the airport.”

Suzy told us all this back in July 2004. They had a fake Russian passport issued for her in Moscow, which gave the 27-year old’s age as 31. Her first and last names were kept the same, but her patronymic was changed to Andreyevna in the passport. “My friend really did meet me at the airport and then told me what work it was that I had to do. She told me not to worry, that everything would be fine. I didn’t know what to do,” said Suzy, who had little formal education and knew no foreign languages. When we met her in July, could speak no English except to mention her price. At that time, she had been in Dubai for only three months.

You could tell from the faces of some of the prostitutes that they were having a hard time doing their work. Suzy was one of them – she would always stand in a corner at the disco, thoughtful and sad. When we mentioned this the first time we met her, she blushed and said, “You have to be a certain kind of person to be able to… I can’t, it embarrasses me.” When we asked how much money she had made so far, she said, “Very little, they don’t let me keep count. I’ve been working three months, but there have been days when I haven’t had a single customer. I’m not allowed to keep track. Do you know what the boss would do if he saw me keeping count?” In July, Suzy’s boss was a local, as the girls say. “He comes every day and checks on us. He comes between midnight and 1 a.m.”

Suzy and the other Armenian girls live in an apartment building across from the Hyatt Regency Hotel. We did manage to see Suzy’s boss once-he was a 35-year old African Arab called Amen-but we never managed to photograph him, not in 2004, during our first visit, nor while we were in Dubai this past winter. We did, however, see him at the disco in the Hyatt Regency a number of times in February 2005.

“All the bosses are very strict,” Suzy said. “They don’t let you do anything without their consent. Even when I want to call my kids, I have to ask him for permission to call them. He stays with me and listens to what I’m saying. He is very strict.”

As a rule, Armenians prostitutes working in the disco try not to talk to each other. “One Armenian girl is not allowed to say hi to another,” Suzy told us. “When we come to work, they take us to a hairdresser’s to have our hair done. The bosses tell them to do our hair the way they want it.”

There are ten other women working with Suzy, aged 16 to 28. “One of our girls couldn’t bear it any longer, she turned herself in to the police. They sent her back to Armenia. But I’m too scared to go to the police. I can’t bear the thought of being sent to Armenia like that, when everyone would know what I had been up to all this time… I would rather die. My father would kill me!” Suzy said, in despair. Nevertheless, she told her mother everything on the phone a few months ago. Her mother, she said, had no idea what to do.

“She’s scared too. Sometimes I do feel like going to the police and turning myself in. I can’t bear it anymore, and think that I should let whatever happens happen. There’s something wrong with one of my kidneys–I go to a doctor, and give him some of the money I make. The doctor’s Armenian – his name is Tigran. He takes care of all the girls and gives them injections or cleans them, if there are any problems.”

And there always are problems. Sometimes, the customers do not want to use condoms; if the girls resist, they are beaten. According to Suzy, there have been a number of pregnancies. Most of Suzy’s customers are Iranian. “Our bosses don’t let us go with local people because it’s too dangerous. For example, take what happened to one Armenian girl recently. They took her – she didn’t know they were locals – to Sharjah. There were ten or fifteen men, and that one girl, just imagine. She was from Yerevan and had cleared her balance, which meant she no longer owed the boss any money. She had taken her passport and was working on her own. They tricked her, took her away, and she ended up being with fifteen men!

“The girls don’t share their earnings with each other – they give everything to the boss right away. Some customers take two girls at once. If you don’t want to work, they force you to – they call Ali, he takes you away, beats you, some people rape you and then bring you back. All the Armenians know Ali and are terrified of him.

“I have both physical problems – fatigue, for one – and psychological, but it’s mostly psychological. I miss my kids. I miss them a lot. They always say ‘Come home soon.’ It’s very hard, and it’s a very bad job. You’re forced to do it – it becomes second nature after a while. Some of the girls can’t work, but they are forced to do it for only 20 or 30 dirhams. It becomes second nature – you get so used to it, that you don’t feel a thing. You do things, but it means nothing to you,” says Suzy, downcast.

Suzy is one of the few Armenian girls that we have met in Dubai who can unquestionably be considered a victim.

In order to prevent disease, all the Armenian prostitutes visit Dr. Tigran Melikyan, who gives them injections. He works in a clinic in Sharjah and treats everything from gynecological diseases to vertebral problems. In order to meet Dr. Melikyan, one of us had to pretend to be ill.

Tigran Melikyan knows all the Armenian bosses. He is an important part of the Armenian prostitution network, a network with a clear place in the Dubai sex trade.

Edik Baghdasaryan, Ara Manoogian

Leave a comment

Natural Resource Abundance And Economic Growth

(Source: Center for International Development at Harvard University)

Click the link to read the full report: NATURAL RESOURCE ABUNDANCE AND ECONOMIC GROWTH

Jeffrey D. Sachs and Andrew M. Warner
Center for International Development and
Harvard Institute for International Development
Harvard University
Cambridge MA
November, 1997
JEL Classification: O4, Q0, F43

Leave a comment